102 տարի է անցել ադրբեջանցիների դեմ իրականացված ցեղասպանությունից

00:01   31 Մարտ 2020    258

Այսօր ադրբեջանցիների ցեղասպանության օրն է:

102 տարի է անցել հայ դաշնակցականների կողմից ադրբեջանցիների դեմ բոլշևիկների հետ համատեղ իրականացրած ցեղասպանությունից, տեղեկացնում է Hayatsk.info-ն:

Ըստ պատմական աղբյուրների ՝ 18-րդ դարում հայերը տեղափոխվել են Հարավային Կովկաս ցարական Ռուսաստանի հովանու ներքո: Նպատակը այն էր, որ ապագայում ստեղծվի պետություն, որը կոչվում է Հայաստան ՝ ի հաշիվ ադրբեջանական հողերի:

Դեռևս XVIII դարի 20-ականներին, ցար Պետրոս I- ը հրաման տվեց հայերի բնակեցումը Բաքվում և Դերբենտում ՝ ադրբեջանցիների պատմական հողերում: 1802-ին ցար Ալեքսանդր I- ը իր կովկասյան իրավահաջորդին ուղարկեց հատուկ հանձնարարական, որ հայերը պետք է օգտագործվեն ամեն գնով գրավելու ադրբեջանական խանությունները:

19-րդ դարում, ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական պատերազմների արդյունքում 40,000 հայ Իրանից բնակեցվեց ադրբեջանական հողերում, իսկ 85 000-ը ՝ Թուրքիայից, նաև Երևանի և Նախիջևանի խանությունների տարածքում ստեղծվեց «հայկական նահանգ»:

Դա, ըստ էության, ապագա Հայաստանի հիմքն էր, որը կստեղծվի ադրբեջանական հողերի հաշվին: Ըստ պատմական աղբյուրների, այդ ժամանակ Երևանում բնակվում էին 7331 ադրբեջանցիներ և 2369 հայ:

Հայերի կողմից բնակեցված տարածքներում ադրբեջանցիների գերակշռությունը նպաստեց մեր թշնամիների ցեղասպան քաղաքականությանը: Ստեփան Շահումյանը, որը 1918-ի մարտին ուղարկվեց Բաքու ՝ Վլադիմիր Լենինի նշանակմամբ, ռուս բոլշևիկների առաջնորդը որպես Կովկասի արտակարգ կոմիսար, անփոխարինելի դեր խաղաց կոտորածի սկզբում: Բաքվի սովետական 6000 զինված զինծառայող, ինչպես նաև Հայ Դաշնակցություն կուսակցության 4000 զինված խմբավորում մասնակցել են 1918-ի մարտի 31-ին Բաքվում խաղաղ ադրբեջանցիների կոտորածին: Բաքվում եռօրյա կոտորածի ժամանակ հայերը ներթափանցել են ադրբեջանական թաղամասեր, սպանել բոլորին, կտրել ականջները, քթերն ու դիակները: Արդյունքում, միայն Բաքվում սպանվեցին մեր հայրենակիցների 25 000-ը:

Շահումյանը 1918-ի ապրիլի 13-ին Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական կոմիսարների խորհրդին ուղղված նամակում ՝ Բաքվում և հարակից տարածքներում տեղի ունեցած կոտորածի կապակցությամբ, գրել է. «Մենք օգտագործեցինք զինված հարձակումը մեր հեծելազորայինի վրա ՝ որպես արդարացում և հարձակվեցինք ամբողջ ճակատում: Մենք արդեն ունեինք 6000 հոգանոց զինված ուժ: Դաշնակցականները ունեին նաև զինված ազգային միավոր ՝ 3-4 հազար հոգուց, որը նույնպես մեր տրամադրության տակ էր: Հենց նրանց մասնակցությունն էր, որ քաղաքացիական պատերազմին տվեց ազգային կոտորածի բնույթ: Բայց դա հնարավոր չէր կանխել: Մենք գնացինք այս գործին գիտակցաբար: Եթե ադրբեջանցիները հաղթեին, ապա Բաքուն կարող էր հռչակվել Ադրբեջանի մայրաքաղաք:

Արյունալի ողբերգության արդյունքում բոլշեւիկյան-հայկական զինված խմբերը՝ զանգվածային կոտորածներ են իրականացրել՝ Բաքվում, Գուբայում, Շամախիում, Գյոյչայում, Ջավադում, Սալյանում, Ղարաբաղում, Զանգեզուրում, Նախչըվանում, Լենքորանում, Գյանջայում, Իրավանում և այլ շրջաններում: Ավելի քան հազար գյուղեր այրվել և ոչնչացվեցվել են: 1918 թ. ապրիլ-մայիս ամիսներին միայն Շամախիում սպանվեց մոտ 8000 խաղաղ բնակիչ, 28 գյուղ Ջավանշիրի շրջանում, 17-ը Ջաբրայիլի շրջանւոմ, իսկ 167 գյուղ Գուբայի շրջանում:

1918-ի ապրիլի 29-ին 3000 ադրբեջանցի ՝ հիմնականում կանայք, երեխաներ և տարեցներ, ընկնելով ծուղակ սպանվել են մինջև վերջին մարդ Գյումրիի մերձակայքում:

Հայկական զինված խմբավորումները ավերել են Նախչըվանի շրջանի մի քանի գյուղեր, ավերել են Զանգազուրի շրջանի 115 ադրբեջանական գյուղ, սպանել 3257 տղամարդ, 2276 կին և 2196 երեխա: Ընդհանուր առմամբ, այս շրջանում հայկական զինված խմբավորումների գործողությունների հետևանքով զոհվել կամ հաշմանդամ են դարձել 10,068 ադրբեջանցիներ, 50,000 ադրբեջանցի դարձել է փախստականներ:

Իրավանի նահանգի 199 գյուղերում բնակվող 135,000 ադրբեջանցիներ սպանվել են, ավերվել են բնակավայրերը: Այնուհետև Հայ ազգայնականները երթով շարժվեցին դեպի Ղարաբաղ: 1918-1920 թվականների ընթացքում Ղարաբաղի լեռնային հատվածում գտնվող 150 գյուղ ավերվեց, նրանց բնակչությունը ոչնչացվեց:

1920-ի մայիսին Գյանջայում ավելի քան 12000 ադրբեջանցի սպանվեց հայերի և XI Կարմիր բանակի մասնակցությամբ: Կոտորածները շարունակվել են Հարավային Ադրբեջանում, որը համարվում է Իրանի տարածք: 1918-ին, հարավային Ադրբեջանում և Իրանում ապրող մեր հայրենակիցներից ավելի քան 130 000 մարդ սպանվեց հայերի կողմից: Ընդհանուր առմամբ, այդ ժամանակաշրջանի ջարդերի արդյունքում սպանվեց մոտ 1 միլիոն ադրբեջանցի:

Նուրու փաշայի ղեկավարած կովկասյան իսլամական բանակը մեծ դեր խաղաց 1918 թվականին ադրբեջանցիների կոտորածները կանխելու գործում:

Հարկ է նշել, որ 1998-ի մարտի 26-ի ՝ ազգային առաջնորդ Հեյդար Ալիևի հրամանագրի համաձայն, մարտի 31-ը պետական մակարդակով նշվում է որպես ադրբեջանցիների ցեղասպանության օր:

Hayatsk.info

Հեշթեգներ: Ադրբեջան    


Վերնագիրի այլ պիտակները